Factfulness của Hans Rosling – vì sao tôi không muốn bàn về một thế giới “đang phát triển”

Factfulness
Syfr Learning

Lúc nào tôi cũng bàn về một thế giới phát triển và đang phát triển, nhưng tôi không nên.

Người bạn quá cố Hans Rosling cho rằng cách gọi này đã “lỗi thời” và “vô nghĩa”. Bất kỳ sự phân loại nào gộp Trung Quốc và Cộng hòa Congo lại với nhau đều quá rộng để có thể sử dụng được. Nhưng tôi vẫn tiếp tục sử dụng từ “phát triển” và “đang phát triển” trước công chúng (và trên blog của mình) bởi vì không có cách gọi nào chính xác hơn, dễ hiểu hơn để thay thế – cho tới bây giờ.

Gần đây tôi đọc cuốn sách mới của Hans, Factfulness: Ten Reasons We’re Wrong About the World – and Why Things Are Better Than You Think. Trong tác phẩm, Hans cung cấp cho đọc giả một cấu trúc mới giúp chúng ta suy nghĩ về thế giới. Hans chia thành 4 nhóm thu nhập (nhóm 2 có nhiều dân nhất):

Đây là một bước tiến mới đối với tôi. Cấu trúc mà Hans đã đề ra là cấu trúc mà tôi đã mất nhiều thập niên nỗ lực phát triển toàn cầu để tạo ra cho bản thân mình, và tôi không thể nào trình bày được một cách rõ ràng. Tôi sẽ thử dùng mô hình này trong tương lai.

Vì sao cấu trúc này lại quan trọng? Thật khó để theo dõi thực trạng nếu bạn phân chia thế giới thành những quốc gia giàu và nghèo. Khi chỉ có 2 sự lựa chọn này, bạn sẽ có khuynh hướng nghĩ rằng những ai không có cái này, không có cái kia là “nghèo”.

Hans so sánh điều này để giúp bạn đọc chúng ta có thể đứng trên tòa tháp chọc trời và nhìn xuống một thành phố. Tất cả những tòa nhà khác sẽ trông thấp hơn với bạn dù chúng có 10 tầng hay 50 tầng đi chăng nữa. Điều này tương tự với thu nhập. Cuộc sống sẽ tốt hơn đáng kể cho những ai đang ở Level 2 thay vì Level 1, nhưng sẽ khó để thấy được điều này đối với những ai ở Level 4.

Bốn mức độ này chỉ là một trong nhiều thông tin hữu ích của Factfulness sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về thế giới. Tôi rất hào hứng vì nhà xuất bản của Hans, Flatiron Books, lên kế hoạch để quyên góp 5,000 cuốn sách cho hiệp hội Books for Africa và Reader to Reader – hai tổ chức khuyến khích việc đọc sách tại các cộng đồng chưa nhận được nhiều hỗ trợ. Hans đã viết cuốn sách này cho tới những ngày cuối cùng của ông (thậm chí mang theo vài chương trên xe cứu thương đến bệnh viện), và cậu con trai Ola và con dâu Anna đã giúp hoàn tất tác phẩm khi ông qua đời.

Phần lớn Factfulness chỉ ra 10 bản năng ngăn cản chúng ta nhìn thế giới thật hơn. Những bản năng này đi từ bản năng sợ hãi (chúng ta dành sự tập trung vào những điều đáng sợ) đến bản năng kích thước (những con số đơn lẻ thông thường trông đáng kinh ngạc hơn) đến bản năng khoảng trống (hầu hết mọi người đều rơi vào hai thái cực). Với mỗi bản năng, Hans cung cấp cho bạn đọc lời khuyên để vượt qua chính mình.

Hans cho rằng những bản năng làm mọi thứ khó khăn hơn để chúng ta nhìn nhận sự vật, sự việc. Hãy thử hình dung một bản tin về thiên tai – ví dụ như, một cơn lốc xoáy đã giết 10 người tại thị trấn nhỏ. Nếu bạn nhìn vào tin giật tít, bạn sẽ xem sự kiện này như là một tấn bi kịch không thể chịu nổi (là đúng). Nhưng nếu bạn đặt sự kiện này vào bối cảnh lịch sử, bạn sẽ biết những cơn lốc xoáy ngày nay đã bớt nguy hiểm hơn ngày xưa, nhờ vào những hệ thống cảnh báo nâng cao của loài người chúng ta. Điều này không mấy an ủi cho những người yêu thương 10 nạn nhân, nhưng nó cũng quan trọng không kém với tất cả mọi người đã sống sót qua cơn lốc.

Nói một cách khác, thế giới này có thể vừa xấu vừa tốt. Ý tưởng thúc đẩy công việc của tôi và Melinda mỗi ngày, cũng như ý tưởng mà Hans đã tạo nên được trình bày rõ ràng trong Factfulness. Đây là một người bạn đồng hành tuyệt vời của tác phẩm Enlightenment Now của Steven Pinker (dù lối viết của Hans tự nhiên và không học thuật bằng Pinker). Hầu hết phép màu của loài người đều là những điều lâu bền, có cơ cấu duy chỉ tồn tại một vài ngoại lệ. Quá trình phát triển cũng diễn ra chậm rãi. Chúng ta đã thu hẹp con số những người ở Level 1 (cực kỳ nghèo khổ) xuống còn phân nửa trong vòng 20 năm, nhưng chưa có buổi sáng nào “nạn nghèo đói giảm nhanh chóng và đáng kể” trở thành tiêu đề của báo. Trong Factfulness, Hans cũng có một vài những sơ đồ về sự phát triển và cải thiện theo chiều hướng tốt của chúng ta trong những năm qua. Bạn có thể xem thêm ngoài những sơ đồ Tino sưu tầm, trong tác phẩm bạn nhé:

Xem album 4 ảnh

Một điều tuyệt vời nữa về Factfulness – và cũng về Hans chính là – tác giả không đánh giá bất kỳ ai vì sự nhìn nhận sai lầm họ đã (và đang) có. Hầu hết các tác giả sẽ viết về sự thờ ơ của con người, nhưng Hans không hề. Hans thậm chí cũng không bàn về truyền thông. Thay vào đó, ông kể cho chúng ta nghe về quá khứ của chính ông. Ông giải thích những bản năng này giúp chúng ta làm người, và vượt qua chúng không phải là điều dễ dàng.

Đây đúng là Hans. Ông ấy luôn là một người hiền lành, đôi lúc kiên nhẫn, và không bao giờ chỉ trích. Ông đã dành cuộc sống của mình không chỉ để hiểu sức khỏe toàn cầu đã đang cải thiện như thế nào mà còn chia sẻ những gì mình học được theo một hướng vui vẻ, rõ ràng với rất nhiều người. Nếu bạn chưa bao giờ gặp Hans hay xem những bài nói TED của ông, Factfulness sẽ giúp bạn hiểu được vì sao ông là một người rất đặc biệt. Tôi ước gì tôi có thể nói với Hans tôi thích tác phẩm này như thế nào. Factfulness là một cuốn sách tuyệt vời, và tôi hy vọng nhiều người sẽ đọc được nó.


Factfulness thậm chí cũng được khen ngợi bởi Cựu tổng thống Barack Obama:

Và Bill Gates yêu thích tác phẩm này tới mức, ông đã dành tặng sách cho những cử nhân năm nay:

 

Theo Bill Gates

Trả lời

Loading…

0