Capitalism Without Capital của Jonathan Haskel và Stian Westlake – cung và cầu trong kỷ nguyên công nghệ

Capitalism Without Capital review sách
IG @saz_reads

Vào học kỳ thứ 2 năm đầu tại Đại học Harvard, tôi bắt đầu đăng ký những môn học ngoài lộ trình, và ngừng tham gia những môn học tôi đã đăng ký – ngoại trừ môn giới thiệu về kinh tế được gọi là “Ec 10.” Tôi rất hứng thú với môn học này, và giáo sư cũng giảng rất hay. Một trong những điều ông ấy dạy chúng tôi là mô hình cung-cầu. Tại thời điểm tôi vẫn còn học cao học, hình vẽ bên dưới là cách kinh tế toàn cầu hoạt động:

 

Capitalism Without Capital review sách
Gatesnotes

Có hai giả định bạn có thể đúc kết từ đồ thị này. Giả định thứ nhất có đúng có sai trong thị trường ngày nay: khi nhu cầu sản phẩm tăng cao, cung tăng, và giá giảm. Nếu giá quá cao, nhu cầu giảm. Điểm tuyệt vời khi hai đường thẳng giao nhau được gọi là điểm cân bằng. Điểm cân bằng rất nhiệm màu, vì nó giúp tối ưu hóa giá trị cho xã hội. Hàng hóa bình ổn, số lượng nhiều, và vẫn mang lại lợi nhuận cho người bán. Mọi người đều thắng.

Giả định thứ hai biểu đồ này chỉ ra là tổng chi phí sản xuất tăng khi lượng cung tăng. Hãy hình dung hãng xe Ford cho ra mắt một dòng xe mới. Chiếc xe đầu tiên mất nhiều chi phí để tạo ra, bởi vì bạn phải chi tiền thiết kế và thử xe. Nhưng mỗi phương tiện sau đó đều cần một lượng vật liệu và nhân công nhất định. Chiếc xe thứ 10 bạn tạo ra sẽ mất chi phí bằng chiếc xe thứ 1000. Điều này cũng y hệt như những thứ khác thống trị nền kinh tế thế giới ở thế kỷ 20, cả những sản phẩm nông nghiệp lẫn nhà đất.

Phần mềm vi tính tuy nhiên lại không hoạt động như thế này. Microsoft có thể chi rất nhiều tiền phát triển đơn vị phần mềm mới đầu tiên, nhưng mỗi đơn vị sau đó đều không mất chi phí sản xuất (vì thực hiện trên kỹ thuật số). Không giống hàng hóa thúc đẩy nền kinh tế của chúng ta trong quá khứ, phần mềm không phải là một vật hữu hình. Và phần mềm không chỉ là ví dụ duy nhất của dòng sản phẩm này: dữ liệu, bảo hiểm, sách trực tuyến, kể cả phim trực tuyến cũng hoạt động theo cách tương tự.

Phần trăm những ví dụ không phù hợp với mô hình cũ kỹ này của nền kinh tế thế giới ngày càng lớn dần. Và cũng liên quan đến tất cả mọi thứ từ luật thuế tới chính sách kinh tế tới những thành phố phát triển và những thành phố tụt hậu phía sau, nhưng chung quy thì, những quy luật của nền kinh tế cũ không còn theo kịp chúng ta. Đây là một trong những xu thế lớn nhất của nền kinh tế toàn cầu mà chúng ta chưa tập trung vào.

Nếu bạn muốn hiểu vì sao điều này quan trọng đến vậy, cuốn sách thông minh Capitalism Without Capital của Jonathan Haskel và Stian Westlake có đầy đủ những lời giải tôi chưa từng đọc trước đây. Hai tác giả bắt đầu bằng việc cắt nghĩa những tài sản vô hình bằng “một điều gì đó bạn không sờ, chạm vào được.” Điều này nghe có vẻ hiển nhiên, nhưng là một điểm khác biệt quan trọng bởi vì những nền công nghiệp vô hình hoạt động khác biệt với các nền công nghiệp hữu hình. Những sản phẩm bạn không chạm vào được đều có đặc tính rất khác biệt từ tính cạnh tranh và mức độ rủi ro và cách bạn quyết định giá trị công ty tạo ra chúng.

Haskel và Westlake chỉ ra 4 lý do vì sao đầu tư vô hình cũng hoạt động rất khác:

  1. Chi phí đầu tư thâm hụt. Nếu việc đầu tư của bạn không được như ý, bạn không sở hữu những tài sản vật lý như máy móc để có thể bán và thu hồi lại tiền bạc.
  2. Thường sót lại dấu tích mà đối thủ sẽ sử dụng để cạnh tranh với bạn. Điểm mạnh lớn nhất của tài xế xe Uber là mạng lưới tài xế, nhưng không quá lạ lùng nếu bạn vẫn gặp một người tài xế Uber chạy xe cho Grab, Lyft,…
  3. Dễ tăng trưởng hơn vật chất hữu hình. Sau chi phí đầu tiên cho đơn vị đầu tiên, sản phẩm có thể được tái tạo vô định.
  4. Kết hợp cùng những sản phẩm vô hình có giá trị khác. Haskel và Westlake sử dụng iPod làm ví dụ: chiếc máy bao gồm bề ngoài của máy MP3 từ Apple, thiết kế ổ cứng thu nhỏ, những kỹ năng thiết kế khác, và hợp đồng bản quyền với các hãng âm nhạc.

Trong những đặc tính nói trên, không có đặc tính nào hoàn toàn xấu hay hoàn toàn tốt. Chúng chỉ khác biệt với cách những sản phẩm hữu hình hoạt động.

Haskel và Westlake giải thích những chi tiết này qua cách rất thẳng thắng – Capitalism Without Capital gần như được viết như 1 cuốn sách giáo khoa. Các tác giả không ám chỉ có điều gì xấu đối với xu hướng này hay tuyên truyền những giải pháp. Thay vào đó họ dành thời gian thuyết phục bạn vì sao sự thay đổi này là quan trọng và cung cấp những ý tưởng rộng mở về những quốc gia có thể thực hiện sự thay đổi để nâng tầm cùng thế giới – thế giới mà biểu đồ cung và cầu của lớp “Ec 10” không còn mấy liên quan nữa.

Capitalism Without Capital mở mang tầm mắt, nhưng không dành cho tất cả mọi người. Mặc dù Haskel và Westlake rất giỏi ở mặt giải thích nhiều thứ, nhưng bạn cần làm quen với nền kinh tế để hiểu được họ đang nói về điều gì. Nếu bạn đã học một khóa kinh tế hoặc thường xuyên đọc chuyên mục tài chính của báo Economist, thì bạn sẽ ít gặp khó khăn để hiểu những lập luận của hai tác giả trong tác phẩm.

Điều mà Capitalism Without Capital khiến tôi quan tâm là những người tạo luật cần phải điều chỉnh chính sách kinh tế để phù hợp với những sự thay đổi mới này. Ví dụ, những công cụ nhiều quốc gia sử dụng để đo lường tài sản vô hình đều đã lỗi thời, nên họ không thể hiểu được bức tranh lớn của nền kinh tế hiện nay. Chính phủ Mỹ cũng không tích hợp phần mềm vào hệ thống tính toán GDP cho tới năm 1999. Kể cả đến nay, GDP không chấp nhận đầu tư là một hạng mục trong nghiên cứu thị trường, định vị thương hiệu, và huấn luyện – những sản phẩm vô hình các công ty dành một lượng tiền rất lớn vào.

Đo lường không chỉ là lĩnh vực duy nhất đang tuột hậu – còn có những câu hỏi lớn mà rất nhiều quốc gia đang phân vân hiện nay. Liệu luật đăng ký thương hiệu và đăng ký kinh doanh còn quá khó khăn hay quá lỏng lẻo? Chính sách cạnh tranh cần phải được cập nhật hay không? Làm cách nào những chính sách thuế mới được thay đổi? Cách tốt nhất để kích thích nền kinh tế trong một thế giới mà chủ nghĩa tư bản diễn ra không có sự tồn tại của tư bản? Chúng ta thực sự cần những nhà kinh tế suy nghĩ thông minh và sáng suốt để nghiên cứu những câu hỏi này. Capitalism Without Capital là cuốn sách đầu tiên tôi thấy đề cập về chủ đề này ở một độ sâu như vậy, và tôi nghĩ những nhà hoạch định chính sách/ tạo luật cần được yêu cầu đọc tác phẩm này.

Cần thời gian để thế giới đầu tư củng cố các công ty hình thành từ tài sản vô hình. Trong những ngày đầu của Microsoft, tôi cảm thấy tôi giải thích nhiều điều cho những người xa lạ. Kế hoạch kinh doanh của chúng tôi cần một cách nhìn hoàn toàn khác vào những sản phẩm vô hình thay vì cách nhìn xưa cũ của những nhà đầu tư. Họ không thể hình dung sau bao nhiêu năm điều này đã thay đổi như thế nào.

Ngày nay bất kỳ ai trình bày với nhà đầu tư vì sao phần mềm là một loại hình đầu tư thỏa đáng là một điều khó hình dung, nhưng nó đã thay đổi và cải tiến rất nhiều so với những năm 1980. Đã đến lúc chúng ta thay đổi cách nhìn nền kinh tế nữa.

Theo Bill Gates

Trả lời

Loading…

0