“Energy and Civilization” và Lời Cảm Ơn Đến Năng Lượng

Đặt mua sách ngoại văn tiếng Anh Energy and Civilization tại Tinoreadingroom.com
AIAT

Bạn đọc trong cộng đồng TGN cũng biết, tôi là fan của tác giả Vaclav Smil, một giáo sư đáng kính người Séc-Canada tại trường Đại học ở Manitoba. Tôi đã đọc gần 37 cuốn sách của giáo sư, và vẫn đang chờ đón những tác phẩm mới như cách mọi người chờ phần kế tiếp của loạt phim Star Wars. Một số năm sẽ không cần phải chờ quá lâu, như trong 2013 Smil ra mắt những bốn tác phẩm!

Tôi đọc sách của Smil bởi vì ông có khả năng viết khá đặc biệt về một chủ đề theo chiều sâu và cả chiều rộng. Rất nhiều nhà văn sau khi tốt nghiệp khỏi học viện đều chuyên đi sâu vào những chủ đề tôi đã học trong nhiều năm, nhưng thông thường họ không tổng hợp những kiến thức chuyên sâu từ nhiều nguyên tắc khác nhau. Rất nhiều những nhà văn đến từ ngành nghề báo chí thì lại hoạt động theo hướng khác. Họ rất giỏi vẽ nên một bức tranh lớn, nhưng không giỏi để đi sâu vào từng chi tiết nhỏ nhặt nhất. Smil có thể làm cả hai việc này cùng một lúc.

Trong tác phẩm mới nhất của ông, Energy and Civilization: A History, Smil đi sâu và rộng để giải thích cho chúng ta cách những nhà đổi mới biến năng lượng thành nhiệt, thành ánh sáng, và cử động – và những nghiên cứu này đã là một động lượng lớn thúc đẩy đằng sau quá trình phát triển về văn hóa và kinh tế của chúng ta trong vòng 10,000 năm vừa qua. Vâng, lịch sử của chúng ta có rất nhiều điều liên quan đến vua chúa và hoàng hậu và Game of Thrones 😆 , nhưng Smil chỉ ra rằng luôn có một nguồn lực năng lượng đằng sau tất cả mọi thứ.

Luận điểm của Smil ngắn gọn bàn về: Một khi những nhóm người tiền sử thuần thục về săn bắn và lượm nhặt và học cách trồng cây vượt bậc có thể sản sinh nhiều hoa quả hơn để giúp họ sinh tồn, họ sẽ có thời gian và năng lượng để sử dụng bộ não của mình theo nhiều cách khác nhau. Họ ứng dụng sức mạnh của não để biến năng lượng thành thức ăn một cách hiệu quả nhất – sử dụng sức mạnh của động vật, công cụ, luân canh, phân bón, tưới tốt, và đa dạng hóa hạt giống. Điều này, dần dần, sẽ dẫn đến những xã hội tinh vi hơn và những ngành nghề đặc trưng hơn, và một sự tiến hóa đáng ngạc nhiên ở mọi khía cạnh trong sự phát triển của con người.

300 năm vừa qua, chúng ta đã chứng kiến những thành tựu phi thường về điều kiện sống của con người đã được nâng cấp – và tất cả những thành tựu này đều xuất phát và bắt nguồn từ khi ta khám phá ra những nguồn năng lượng mới. Smil sẽ cùng bạn đọc đi qua những thành tựu này theo từng chi tiết nhỏ nhặt nhất. Ví dụ, ông sẽ chỉ ra sự biến chuyển lớn trong điều kiện sống của con người từ giữa thế kỷ thứ 18, sau khi những người sản xuất gang tại Châu Âu bắt đầu thay lò nung bằng lò luyện than cốc, được làm từ ít tro, ít lưu huỳnh hơn. Những lò nung từ năng lượng than cốc có thể lớn hơn lò nung bằng than hay gỗ gấp nhiều lần và tăng trưởng toàn cầu từ 800,000 tấn trong năm 1750 đến 30 triệu tấn trong năm 1900. Và chuỗi những đổi mới trong lĩnh vực luyện kim cuối những năm 1800 đã dẫn đến nền công nghiệp thép hiện đại như ngày nay, đã cung cấp cho chúng ta các vật liệu quan trọng để phát triển bấy lâu nay.

Với sự trợ giúp từ các phép tính nguyên bản và một vài những minh họa chi tiết, Smil mô tả những đổi mới năng lượng khác đã dẫn đến sự tăng trưởng kinh tế nhanh chóng và những cải thiện chất lượng cuộc sống chúng ta có – cũng tương đương sự xuống cấp của môi trường – trong thế kỷ 19 và 20. Và khi rất nhiều những đổi mới này có thể quen thuộc với bạn đọc, bạn vẫn sẽ học được nhiều kiến thức thú vị về máy hơi nước, những động cơ đốt trong máy chạy bằng gas, lịch sử về điện, máy biến thế, và những năng lượng tự khôi phục.

Smil sẽ không nêu quá rõ hay nêu quá đơn giản những thông tin của mình. Ông biết rõ năng lượng ấy không phải là cách duy nhất để nói về sự tiến bộ của loài người – những khía cạnh như đạo đức cũng đóng vai trò quan trọng ở đây.

Energy is not the only determinant of … life in general and human actions in particular…. [It is] among the most important factors shaping a society, but [it does] not determine the particulars of its successes or failures.

(Tạm dịch: Năng lượng không phải là yếu tố quyết định của…cuộc sống nói chung và những hành động của con người nói riêng….Mà nó là giữa những yếu tố quan trọng không kém để giúp định hình nên một xã hội, nó cũng không quyết định thành công và thất bại của chúng ta.)

Tôi phải thừa nhận rằng Energy and Civilization không phải là một tác phẩm dễ đọc. Thực tế mà nói, khi tôi đọc vài cuốn sách của Smil lần đầu tiên vài năm trước, tôi cảm thấy khá nặng nề và tự hỏi mình rằng, “Liệu mình có thể hiểu được hết những điều này?” Nhưng Energy and Civilization lại là một tác phẩm khác, sách đi theo hệ thống tiến triển theo thời gian và được viết rất tốt.

Cách tốt nhất để bạn có thể hiểu thêm về cuốn sách này là đọc thêm một vài sự thật đáng ngạc nhiên Smil đã viết. Bạn sẽ thấy, những điều Smil viết nằm trong phạm vi của rất nhiều lĩnh vực học thuật khác nhau. Chúng không phải là điều bạn có thể đơn giản tìm thấy trên Wikipedia. Chúng thường liên quan đến những phép tính nguyên gốc mà chỉ Smil có thể làm được.

  • Thu nhặt rễ cây là một chiến lược siêu hiệu quả của các nhóm tìm kiếm thức ăn. “As many as 30-40 units of food energy were acquired for every unit expended. In contrast, many hunting forays, above all those for smaller arboreal or ground mammals in tropical rain forests, had a net energy loss or bare equivalence.”
  • Thật thú vị để nhớ về bao nhiêu đổi mới năng lượng đã xuất hiện chỉ trong một thế kỷ. “When in 1900 a Great Plains farmer held the reins of six large horses while plowing his wheat field, he controlled … no more than 5 kW of animate power. A century later his great-grandson, sitting high above the ground in the air-conditioned comfort of his tractor cabin, controlled effortlessly more than 250 kW of diesel engine power.”
  • Chúng ta lãng phí rất nhiều thức ăn. “The food supply in affluent countries is now 75% higher than actual need, resulting in enormous food waste (30-40% of all food at the retail level).”

Và qua mỗi phần của sách, Smil làm rõ rằng lượng tiêu thụ năng lượng và sự tăng trưởng kinh tế có một mối liên kết chặt chẽ. Theo ông, để trở nên giàu có đòi hỏi phải tiêu thụ một lượng năng lượng đáng kể. Tôi hoàn toàn đồng ý với ông. Và khoảng tầm một thế kỷ vừa qua hoặc hơn, lượng tăng trưởng năng lượng lớn nhất là đến từ xăng dầu – vừa mắc vừa tạo ra sự thay đổi khí hậu. Đó là lý do vì sao tôi dành rất nhiều thời gian và nguồn lực để thúc đẩy nghiên cứu và phát triển giúp đưa ra một năng lượng sách ít tốn kém hơn xăng dầu, và có thể thực hiện được nhiệm vụ của xăng dầu.

Điều tôi không đồng tình duy nhất với Smil là chúng ta có thể bước vào giai đoạn tạo ra năng lượng sạch nhanh chóng như thế nào. Ông hoàn toàn đúng khi tin vào Luật Moore và những tiến bộ chóng vánh về công nghệ đã làm mọi người nghĩ rằng tất cả những đổi mới đều đến thật nhanh. Nhưng tôi thực sự nghĩ Smil đang viễn cảnh về việc tăng tốc quá trình làm sạch năng lượng.

Smil nói với tôi rằng cuốn sách kế tiếp của ông sẽ nói về sự tăng trưởng – mọi thứ từ cây trồng đến em bé đến các đế chế và các nền kinh tế. Và tôi sẽ đọc bất kỳ chủ đề nào ông cảm thấy hứng thú và muốn đi sâu vào. Nhưng tăng trưởng nghe có vẻ là một chủ đề hoàn hảo dành cho Smil. Thật đáng mong chờ!  😎 

Theo Bill Gates

Trả lời

Loading…

0